- A
- B
- C-Ç
- D
- E
- F
- G
- H
- I-J
- K
- L
- M
- N
- O-Ö
- P
- R
- S
- T
- U-Ü
- V
- Y
- Z
ACI SU Hafif tuzlu su.
AÇIGA ÇÖP DÖKME Atiklarin rahatsiz edici kokulara, su, toprak ve hava kirliligine yol açacak biçimde alanlara dökülmesi.
AÇIK ALAN Ya imar görmemis ya da konutlardan ve diger yapilardan nispeten arinmis toprak parçasi; insanin faaliyet gösterdigi çevrenin karsiti olan arazi de bu kavrama dahildir.
AÇIK BOSALTIM Islem görmüs ya da görmemis atik suyu ya da diger sivi atiklari dogrudan dogruya alici ortama ileten tasiyici ya da boru hatti.
AÇIK YAKMA Atik miktarini (hacmini) azaltmak amaciyla çöplük alanlarinda yakilmasi islemi.
ADSORPSIYON Moleküllerin kati yüzeylere tutunmasi.
AEROBIK Serbest oksijenin varliginda yasayan ya da aktif olabilen organizma; suda çözünmüs oksijenin oksitleyici olarak hareket ettigi durum.
AEROBIK AYRISMA Havali kosullarda faaliyet gösteren mikroorganizmalar veya mantarlarin organik maddeleri ayristirmalari.
AFET ALANLARI Deprem, heyelan, çig, orman yangini ve taskin gibi dogal afetlere yatkin alanlar.
AGIR METALLER Kursun, civa, çinko vb. gibi çevre açisindan tehlikeli nitelik tasiyan metaller. AGIRLIKSAL AKIS Asinmayi ve asiri basinci önleyecek azami hizda kesintisiz akisa olanak saglamak amaciyla belirli bir asgari egimle yerlestirilmis borulara sahip aritma ve su saglama sistemindeki sivi akisi.
AKTIF KARBON endüstriyel baca gazlarindan kaynaklanan kokularin ve zehirli maddelerin giderilmesine yönelik adsorbsiyon sürecinde kullanilan madde.
ALBEDO Yeryüzünün günes isigini yansitma yüzdesi. Havadan alinan bir örnekteki katilarin yansitici niteligiyle ilgili bir ölçü.
ALICI SULAR Islemden geçirdikten sonra sivi ya da kati kirleticilerin içine bosaltildigi su olusumlari.
AMONYAK Endüstriyel süreçlerde ve gübre üretiminde kullanilan zehirli, tahris edici gaz.
ANAEROBIK Serbest oksijenin bulunmadigi kosullarda yasama ve büyüme yetenegine sahip organizma; serbest oksijenin bulunmadigi kosullar.
ANAEROBIK AYRISMA Havanin bulunmadigi kosullarda faaliyet gösteren mikroorganizmalarin organik maddeleri ayristirmasi.
ANAEROBIK ÇÜRÜME Organik yükü yüksek atik suyun havasiz kosullarda aritilmasi süreci. Tarim topraginda kullanilmasini saglamak için bazi organik atiklarin pis kokusunun giderilmesi süreci.
ANTIMIKROBIYAL Mikrobiyal büyümeyi önleyen kimyasal ya da biyolojik maddeler.
ASBEST KIRLILIGI Çimento sanayiinden ve otomobillerdeki fren balatalarinin asinmasindan kaynaklanan emisyonlarin yol açtigi asbest kaynakli hava kirliligi.
ASIT YAGMURU Esas olarak sanayi tesislerinden, konutlarin isitilmasindan ve otomobillerden kaynaklanan, sülfür ve azot oksitleri içeren su buhari emisyonlarinin yol açtigi asit çökelmesi.
ASKIDA KATI MADDE Suda ve lagim suyunda bulunan, yaklasik 1 mikron büyüklügünde veya daha büyük olmakla birlikte, sözgelimi kum tanesinden daha küçük katilari ifade etmek için kullanilan terim.
ATIK Çevrede baskalasmaya yol açacak miktarda çevreye bosaltilan, sivi, kati, gaz ya da radyoaktif istenmeyen her tür madde. ATIK GÖMME Atigin toprak katmanlari arasina gömülmesinden ibaret, kati, atik tasfiyesinin en yaygin yöntemi; Atiklarin gömüldügü çukur.
ATIK SU Konutlarin pis su ve lagim sularindan, endüstriyel sivi atiklardan ve sel sularindan kaynaklanan sivi atik.
ATIK SU YÖNETIMI Insan sagligini ve çevreyi korumak amaciyla, atik suyun izlenmesi, islenmesi ve tasfiyesiyle ile ilgili sistemler gelistirilmesi ve uygulanmasi.
ATMOSFER KIRLILIGI temelde insan faaliyetlerinin sonucu olarak, dogrudan dogruya atmosfere verilen ya da atmosferde kimyasal tepkimeler sonucu olusan gaz ve partikül maddelerin yol açtigi kirlilik orani.
AZOT DÖNGÜSÜ Atmosferdeki azotun bitkiler tarafindan özümlenmesi, sonra topraktan geçerek atmosfere dönmesi süreci. Azot, proteinlerin önemli bir bilesenidir ve bu nedenle hem bitkiler hem de hayvanlar için gereklidir.
AZOT OKSIT Yanmadan olusan, havaya birakilinca zehirli hale gelen kirletici madde.
BACA ATIKLARI Sanayi bacalarindan yayilan gazlar ve asili parçaciklar.
BACA DUMANI Bacadan çikan degisik biçimlerde atmosfere dagilan gözle görülebilir duman emisyonu.
BACA ETKISI Isidaki degismenin gazlarda yol açtigi yukariya yönelik hareket.
BACA GAZI Yanmadan sonra bacalardan çikan ve azot oksitleri, karbon oksitleri, su buhari, sülfür oksitleri, parçaciklar ve birçok kimyasal kirletici madde içeren duman.
BACA GAZI KÜKÜRTÜNÜN GIDERILMESI Bir çok yöntem kullanilmaktadir. En yaygini gazlarin kireçtasi çözeltisi ile yikandigi ve olusan çamurun ayrilarak bazi durumlarda içindeki kükürtü kazanmak üzere yeniden isleme tabi tutuldugu kireçtasi/alçitasi sürecidir.
BAKTERI Klorofilsiz, tek hücreli yada ipliksi mikroorganizma; bakteri havada, toprakta ve denizde ayrisan maddede olustugu ve bozunma sürecine yardimci oldugu için kirlilik kontrolü açisindan büyük önem tasir.
BEKLETME SÜRESI Birim hacimdeki bir sivi yada gazin akis sürecinde bir tank yada odada tutulma ortalama süresi. BELEDI KATI ATIK Kentsel alanlardaki konut ve isyerlerinin, lagim çamurunun da dahil oldugu, kati atiklari.
BENZEN Kanser yapan endüstriyel çözücü.
BERILYUM Her halkanin bir öncekinden beslendigi ve enerji sagladigi, buna karsilik bir sonrakine besin be enerji aktardigi organizmalar zinciri.
BESINLER Bitkilerin ve hayvanlarin büyümesi için gerekli maddeler.
BETA RADYASYONU Yüksek hizda negatif elektron radyasyonu.
BEZ FILTRE Endüstrüyel emisyonlardan kaynaklanan tozu ve parçaçiklari tutan, evlerdeki elektrikli süpürge torbasina benzer, kumastan yapilma aygit.
BIRINCIL HAVA KIRLETICILER Atmosfere dogrudan verilen hava kirleticileri.
BITKI ÖLDÜRÜCÜ Zararli ot öldürücü ve yaprak dökücü olarak kullanilan kimyasal madde.
BIYOAKÜMÜLASYON Biyoyogunlasma.
BIYOENERJETIK Bitkilerle hayvanlar, bitkilerle bitkiler hayvanlarla hayvanlar arasindaki enerji aktariminin incelenmesi.
BIYOIZLEM Potansiyel olarak zararli bir durumda bitki ve hayvan yasamindaki farklilasmalari degerlendirmek amaciyla dogal bir ortamin biyolojik konumundaki degisikliklerin izlenmesi. BIYOJEOKIMYASAL DÖNGÜ Kimyasal elemanlarin fiziksel çevre ile organizmalar arasindaki döngüsü.
BIYOKIMYASAL OKSIJEN IHTIYACI Organik kirliligin bir ölçüsü olarak kullanilan ifade. Bir su veya atik sudaki organik maddelerin biyokimyasal süreçlerle tam ayrismalari için bu islemi yapan mikroorganizmalarin, suyun birim hacimi basina gereksinim duyduklari oksijen miktari. Evsel atik su isleme süreçlerinin etkinligini ölçmede de kullanilir.
BIYOKÜTLE Belli bir alan yada hacimdeki canli organizmalarin toplam kütlesi yada miktari.
BIYOKÜTLE ENERJISI Bir biyokütledeki organik atiklar, bitkiler yada agaç gibi organik maddelerden üretilen enerji.
BIYOLOJIK ARITMA Atik suyun mikroorganizmalar kullanilarak aritilmasi.
BIYOLOJIK ÇESITLILIK Organizmalarin çesitlerinin alan yada hacim birimi basina sayisi; belli bir zamanda belli bir yerdeki türlerin bilesimi.
BIYOLOJIK DENGE Hayvanlarla bitkiler, bitkilerle bitkiler ve hayvanlarla hayvanlar arasindaki denge.
BIYOSFER Gezegenimizin ve atmosferinin yasam kaynagi bütün bölümlerini içeren alan.
BOD Biyokimyasal oksijen ihtiyaci.
CFC Kloroflüorokarbon.
CIVA Besin zincirlerinde, özellikle tatli su ve deniz organizmalarinda yogun
olarak bulunabilen ve zararli etkilere yol açan zehirli metalik eleman.
COD Kimyasal oksijen ihtiyaci.
ÇAMUR Atik suyun aritilmasi sirasinda süzme, çökeltme ya da biyolojik aritma sonucu olusan yogunlasmis kati.
ÇAMUR TASFIYESI Atik su çamurunun nihai tasfiye islemi.
ÇAMURUN YAKILMASI Atik su çamurunun hacim yönünden küçültülüp, islenerek tutusabilirlik kazandirildiktan sonra yakilmasi.
ÇEVRE Bir organizmanin var oldugu ortam ya da kosullar. Bu çevre dogal fiziksel ögeleri, ayrica organizmanin etkilestigi insan ürünü kosullari içerir.
ÇEVRE ANALIZI Belirli bir arazinin topografik, hidrolojik, jeolojik ve kültürel özellikleri gibi çevresel özelliklerinin incelenmesi.
ÇEVRE DEGERLENDIRMESI Bir eylemin ya da projenin çevre bakimindan yararli olup olmadigini ve çevresel etki raporunun hazirlanmasi gerekip gerekmedigini belirlemek amaciyla yapilan inceleme.
ÇEVRE DOSTU Ürünlerde normal olarak bulunan zararli ögelerden bazilarini tasfiye etmek amaciyla tasarlanmis ya da degistirilmis ürünleri ifade etmek için kullanilan terim.
ÇEVRE KORUMA Potansiyel olarak tehlikeli atik maddelerin çevreye bosaltilmasinin asgariye indirilmesi ya da önlenmesi amaciyla kaynaklarin yönetimi.
ÇEVRE KORUMA AJANSI Kirleticiler ile ilgili tüm kanun ve yönetmelikleri uygulamak ile görevli Amerikan federal kurulusu.
ÇEVRE MÜHENDISLIGI Çevre mühendisligi, çevrenin korunmasina, kirliligin azaltilmasina vb. elverisli teknoloji sistemlerinin tasarlanmasini ve çevre süreçlerinin incelenmesini, ayrica belirli binalarin bu açidan iç tasarimlarinin gerçeklestirilmesini içerir.
ÇEVRE YÖNETIMI Toprak , su ve hava gibi dogal kaynaklarin çevresel açidan kabul edilebilir uygulamalar yoluyla kullanilmasi.
ÇEVRESEL ETKI DEGERLENDIRMESI Yeni gelisme ve projelerin çevreye olabilecek sürekli ya da geçici potansiyel etkilerinin, sosyal sonuçlari ve alternatif çözümleri de içine alacak biçimde analizi ve degerlendirilmesi.
ÇEVRESEL ETKI RAPORU Çevresel etki degerlendirmesi çalismalarinin sonuçlarini içeren detayli rapor.
ÇEVRILME (INVERSIYON) Atmosferin asagi tabakalarinda gerçeklesen ve soguk hava katmaninin daha yukaridaki sicak hava katmani tarafindan tutulmasiyla olusan atmosfer olayi, Rüzgar olmadigi zaman, kirleticilerin dagilmasi olanagi bulunamaz ve büyük hava kirliligi olaylari gerçeklesebilir.
ÇÖKELTME TANKI Çökeltilebilir katilarin atik sudan ayrildigi atik su isleme tesisinin bir bölümü.
ÇÖLLESME Genellikle asiri otlatma, yaygin ormansizlastirma ya da aykiri tarim ve sulama uygulamalari sonucunda topragin çöl haline gelmesi sürece.
ÇÖP Evlerden ya da ticari amaçla gida hazirlanmasi ve kullanilmasindan kaynaklanan hayvan, sebze ve meyve atigi; genelde tüm atik ürünler için kullanilir.
ÇÖZÜNMÜS OKSIJEN Su veya atik su içinde çözünmüs halde bulunan oksijen miktari.
ÇÜRÜME Anaerobik haldeki maddenin organik ayrismasi; bu süreç sonunda kötü kokulu gazlar ve oksitlenmesi tamamlanamamis ürünler oluşur
DALGA GÜCÜ deniz suyu devinimlerinin olusturdugu gücün enerji üretiminde kullanilabilecegi, potansiyel yenilenebilir enerji kaynagi.
DALGAKIRAN Bir limani akintilarindan ve gelgitlerden korumak amaciyla gelgite açik koylarda, göllerde ya da irmaklarda gerçeklestirilen yapi.
DAMITMA TESISLERI Tuzlu suyu içme suyuna dönüstüren büyük ölçekli tesisler.
DAMLATMALI FILTRE Atik suyun aritilmasi sürecinde ikincil aritma tesislerinde kullanilan biyolojik filtre. Filtre, atik suyun püskürtüp serpildigi 5-10 cm boyutunda taslardan olusan 1-2 m derinliginde ve 10-30 m çapinda bir yataktir. Taslar arasinda büyüme olanagi bulan mikroorganizmalar, akis süresi içinde organik maddeleri ayristirirlar.
DDT Diklorodifeniltrikloretan’in kisa yazilisi; son derece kuvvetli bir böcek öldürücü. Kalintilari yaklasik 15 yil varligini sürdürür.
DESIBEL Sesin siddetinin ölçülmesinde kullanilan uluslar arasi birim. Kisaca dB olarak yazilir.
DETERJANLAR Yaygin olarak kullanilan, yüzey aktif temizleme maddesi. Bakterileri ve organizmalari da yok eden deterjanlar su kirliliginin baslica nedenlerinden biridir.
DEZENFEKSIYON (MIKROPSUZLASTIRMA) Hastalik yapici organizmalarin, sözgelimi, klorlama yoluyla yok edilmesi.
DIS KITA SAHANLIGI Bir ülkenin kiyilarinda, birkaç kilometreden 400 kilometre uzakliklara kadar uzanabilen; ve genellikle ait oldugu ülkenin, petrol, gaz ve mineral kaynaklari bakimindan yararlanma hakkina sahip oldugu kabul edilen deniz bölgesi.
DIFFÜZÖR Gaz veya siviyi karistirildigi ortama daha iyi dagitmak amaci ile kullanilan ve besleme borusunun ucunda bulunan ince delikli aygit.
DIYALIZ Atik su aritiminda kullanilan, büyük organik parçaciklari küçüklerden ayirma yöntemi.
DO Çözünmüs oksijen.
DOGA KORUMA ALANI Dogal çevrenin koruma ve inceleme amaçlariyla korundugu alan.
DOGAL GAZ Yerkabugunun altinda, belli jeolojik olusumlarla gerçeklesen, metan ve hidrokarbonlar içeren yakit.
DOGAL KAYNAK Çevrede dogal olarak gerçeklesen su, hava ve gaz gibi kaynaklar.
DUMAN Buharlarin yogunlasmasindan ya da kimyasal tepkimeden olusan, genellikle 5 mikrondan küçük, solunabilir ve bulut görünümündeki uçucu kati parçaciklar.
DUMAN Sözgelimi kömür gibi bir yakitin eksik yanmasi sonucunda olusan, minik parçaciklardan ibaret, gözle görülebilir gaz halindeki süspansiyon.
EKOLOJI Organizmalarin birbirleriyle ve çevreleriyle olan iliskileri inceleyen bilim dali.
EKOLOJIK KONUM Bir türün yasamini sürdürmesi için gerekli tüm kosullari saglayan ekolojik yasama ortamindaki yeri,
EKOSFER Yeryüzünün canlilari içeren bölümü; biyosfer ve karsilikli etkilesimin söz konusu oldugu atmosfer, hidrosfer ve litosfer kesitli.
EKOSISTEM Birbirleri ile ve cansiz ortamla iliski içinde olan kendi içinde yeterli bitki ve hayvan toplulugu.
ELEKTRODIYALIZ Suyun tuzunun giderilmesinde kullanilan elektro kimyasal islem.
ELEKTROSTATIK ÇÖKTÜRÜCÜ Yüklenmis parçaciklarin çöktürülmesi süreci ile bu parçalari tasiyan gazin atmosfere birakmadan önce tabi tutuldugu etkili temizleme yöntemi,
ELEME Yüzen ve asili duran iri kati maddeleri lagim suyundan bir tür elek kullanarak gerçeklestirilen ayirma islemi; bir komposttan yabanci maddelerin ayrilmasi.
EMISYON Gaz ya da gaz ve partikül karisimlarinin atmosfere verilmesi.
ENDEMIK Belirli bir bölgenin yerli türü.
ENDÜSTRIYEL ATIK SU Endüstriyel islemlerden olusan atik su. Ham maddelerden, ürünlerden ya da imalatta kullanilan maddelerden kaynaklanir.
ENERJI DÖNÜSÜMÜ Bir enerji biçiminin digerine dönüsmesi.
ENZIM Canli maddeye özgü katalizör.
EPA Çevre koruma ajansi.
EROZYON Havanin ya da insanlarin müdahalesi sonucunda kaya parçaciklarinin ve topragin asil yerlerinden kopmalari, tasinmalari ve baska bir yerde kalmalari süreci.
ESER ELEMENTLER Havada, suda ve yiyeceklerde çok düsük yogunluklarda bulunan kursun, bakir, çinko, arsenik, civa ve vanadyum vb. gibi elementler.
EVSEL ATIK SU Evlerin ve islerlerinin olusturdugu ve fabrikalarin endüstriyel nitelik tasimayan pis sularinin da dahil oldugu atik su.
EVSEL ATIK SU ARITIMI Sagliga ve çevreye yönelik tehlikenin azaltilmasi amaciyla atik suyun aritilmasi islemi; ilkin mekanik islemlerin kullanildigi, daha sonra bunu biyolojik ve kimyasal islemlerin izledigi bütünsel bir süreç.
EVSEL ATIK SU ARITMA TESISI Içinde atik suyun isleme tabi tutuldugu ve nihai tasfiye asamasina hazirlandigi yan tesis.
FAUNA Jeolojik bir dönemle ya da yöreyle ilgili, insanlar disindaki hayvanlarin tümünün yasami.
FENOLLER Tarim ilaçlarinin, eczaciliktaki ürünlerin, sepilemedeki etki maddelerinin, reçinelerin ve boyalarin üretiminde kullanilan, insan ve su yasami bakimindan zehirli etki tasiyan endüstriyel atik suda bulunan aromatik bilesikler.
FIZIKO-KIMYASAL ARITIM Atik su aritiminda pihtilastirma, yumaklastirma ve çöktürme gibi fiziksel ve kimyasal süreçleri içeren aritim basamaklarinin tümü.
FLOR Klora benzer, tepkime yapan gaz.
FLORA Bir jeolojik dönem ya da yöre ile ilgili bitki yasami.
FOSIL YAKITLAR Kömür, petrol, dogal gaz vb. gibi dogal organik yakitlarin tümü. Fosil yakitlar bitki ve hayvan maddesinin milyonlarca yil boyunca toprak altinda ayrismasindan olusur.
FOTOSENTEZ Klorofil içeren bitkilerin atmosferdeki karbondioksitten ve sudan, günes isigini enerji kaynagi olarak kullanarak karbonhidrat olusturmasi, serbest kalan oksijenin ise atmosfere birakilmasi süreci.
FOTOVOLTAIK YÖNTEM Günüs enerjisi örneginde oldugu gibi, fotosel kullanarak isiktan elektrik üretme yöntemi.
GAZ KROMATOGRAF Bir gaz veya sivi karisimin içindeki maddelerin ( gazlarin veya uçucu sivilarin ) oranlarini belirleyebilen analiz cihazi.
GIRDI Girdi, kirlilik baglaminda, bir ortamda bulunan ve çevre için zararli kirleticiler içeren her tür gaz yada sivi atiklari ifade eder.
GÖLET Genellikle gölden küçük ve havuzdan büyük, dogal yada yapay olarak yapilmis su olusumu.
GRİ SU İçerik olarak tehlikeli atık veya ağır kimyasal madde barındırmayan, bu sebeple arıtım gerekli olmadan tekrar kullanılabilir evsel atık sulara denir.
HAVA KALITE STANDARTLARI Bir bölgede belirli bir zaman sürecinde asilmamasi gereken hava kirletici konsantrasyonlari.
HAVA KALITESI YÖNETMELIGI Hava kaynagindan sürekli örnek alinmasi ve analiz edilmesi.
HAVA KIRLILIGI Toz, gaz, sis, koku, duman yada buhar gibi kirleticilerin insan, bitki ve hayvan yasamina yada maddi nesnelere zara verecek , yada yasamdan, maddi nesnelerden rahatça yaralanmasina engel olacak miktar, yogunluk ve zamanda atmosferde bulunmasi.
HAVALANDIRMA TANKI Havalandirma islemini yapildigi tank.
HETEROTROF Enerjiyi karmasik organik maddelerin kimyasal ayrismasindan saglayan organizmalar yada hayvanlar.
HIDROJEN SÜLFÜR Organik materyalin anaorebik kosullarda ayrismasi ile olusan, çürük yumurta kokusunda, renksiz ve son derce zehirli gaz. Hidrojen sülfür ayrica petrol rafinerilerinde, sülfür aritma tesislerinde, bazi metalurjik süreçlerde ve sülfür içeren bilesikler kullanan çesitli kimya sanayilerinde de olusur.
HIDROKARBONLAR Genellikle fosil yakitlarda ve bu maddelerin kismen yanmasindan olusan ürünlerde, sözgelimi petrolle isleyen tasitlarin egzos gazlarinda bulunan ve yalnizca karbon ve hidrojenden olusan organik bilesikler.
HIDROLOJIK DÖNGÜ Suyun yeryüzüyle atmosfer arasindaki sürekli dönüsümü.
HIDROSFER Yeryüzünün okyanuslar, göller ve irmaklar gibi sudan olusan bölümü.
ILERI ARITMA Biyolojik aritma sonrasi atik suyun kalitesini arttirmak için kullanilan fiziko-kimyasal süreçlerin tümü.
IYON DEGISMESI Sivi atik aritiminda kullanilan, sert suyu yeniden kullanmak için uygulanan yumusatma islemi. Bu islemde sividaki istenmeyen iyonlar sivinin içinden geçirildigi reçinedeki zararsiz iyonlarla yer degistirir.
IYONLASMA Nötr bir atomun yada atom grubunun elektron kaybi yada kazanilmasi yoluyla elektrik yüklü hale gelmesi süreci.
IYONOSFER Atmosferin yer yüzeyinden 80 kilometre ve daha yukaridaki tabakalari.
JEOSFER Yeryüzünün, atmosfer, hidrosfer ve biyosfer disindaki kati, cansiz bölümü.
JEOTERMAL ENERJI Belli elemanlarin radyoaktif ayrismasindan olusan, yeryüzünün iç isisi; bu isi, potansiyel olarak büyük ve aslinda ulasilmamis bir enerji kaynagidir.
KALSIYUM HIDROKSIT Sönmüs kireç diye de bilinen, aritma süreçlerinde pH ayarlamasi ve pihtilastirma islemlerinde kullanilan kalsiyum bilesigi.
KARBON DÖNGÜSÜ Karbon atomalrinin fiziksel, jeolojik, kimyasal ve diger süreçler sonucunda atmosfet, okyanuslar, yeryüzü vb. arasindaki dolasimi.
KARBON SOGURMASI ( ABSORBSIYONU YADA ADSORPSIYONU ) Aktif karbon kullanilarak yapilan sogurma veya adsorpsiyon.
KARBON DIOKSIT Yeterli oksiyen kosullarinda fosil yakitlarin yanmasiyla olusan, atmosferde mevcut bir bilesik. Soludugumuz oksijeni yayan klorofili bitkiler için gerekli olup kendi basina zehirli degildir, ancak yogun haldeyken bogucu olabilir.
KARBON MONOKSIT Fosil yakitlarin yeterince hava ile yanmamasindan olusan, gözle görülmeyen, tatsiz, kokusuzz ve son derece zehirli bir gaz.
KATI ATIK Kati özellikleri tasiyan her türlü atik madde.
KATI ATIK YÖNETIMI Kati atiklarin toplanmasini, islenmesini ve tasfiyesini, ayrica yeniden islenerek kullanilmasini planli biçimde denetleme sistemi.
KIMYASAL KIRLILIK Gaz, kati yada sivi haldeki kimyasal maddelerin etkisiyle havada, suda ve toprakta olusan kirlilik.
KIMYASAL OKSIJEN IHTIYACI Bir su örnegindeki organik ve oksitlenebilir inorganik bilesikleri yükseltgemek için gerekli oksijen miktarini ölçen, suyun kalitesi ile ilgili bir gösterge.
KLOR Agartici, oksitleyici etki maddesi olarak suaritma yada mikrop giderme amaciyla kullanilan halojen eleman; zehirli bir gaz.
KLOR IHTIYACI Belirli bir hacim pis suda bulunan bütün patojenik bakterileri öldürmek için gerekli klor miktari.
KLOROFIL Oksiyen üretmek içim isigi ve karbon dioksiti kullanan, bitkilerde bulunan renk maddesi.
KOLIFORM BAKTERILER Insanlarin ve sicak anli hayvanlarin kalin bagirsaklarinda yasayan ve sudaki konsantrasyonu patojenlerin de bulunabilecegini gösteren indikatör bakteriler.
KOLLEKTÖR Gaz, sivi yada katilardan kirleticileri ayirip toplayan kirlilik denetleme aygiti.
KOLLOIDLER Büyüklügü 10-1000 angstrom arasinda degisen, bir baska madde de asili, çok küçük parçaciklar. KOMPOSTLAMA Kati atik ve çamur gibi organik maddeleri, anaerobik çürütme yoluyla bir tür gübreye dönüstürmekten ibaret biyolojik bir süreç.
KULLANMA SUYU Asiri mineral yada tuz yogunlugu tasimayan, insan, hayvan yada bakterilerle ilgili zararli madde birikimi içermeyen, insanlarin tüketmesine elverisli su.
KUM FILITRESI Atik suda askida bulunan maddeyi süzmeye yarayan kum dolu yatak.
KURSUN Biriken bir zehir olup küçük bir miktarlari bile ciddi hastaliklara yada ölümlere yol açan, dogal çevrede bulunan inorganik bir eleman. Bilinen en eski su kirleticilerinden biridir ve kursun borulari su dagitim sebekesinde kullanilmalari sonucu olusur. Havada bulunan kursunun büyük bölümü benzine katki maddesi olarak konan tetraetil kursun ( TEL ] bilesiginden kaynaklanmaktadir.
KURSUNSUZ BENZIN Organik kursun bilesikleri katilmamis benzin.
KURUM Kismi yanmadan olusan ince karbon parçaciklari yada yüksek karbon içerigine sahip parçaciklar.
KÜKÜRTÜN GIDERILMESI Fosil yakitlarin kükürt içeriginin tasfiye edilmesi yada azaltilmasi islemi.
KÜL Yanan maddelerin biraktigi kalinti.
LAGÜN Lagim çamurunun islenmesinde kullanilan oksitleme havuzu.
LITOSFER Genellikle yer yüzeyinden yaklasik seksin kilometre derinlige kadar uzanan yer kabugu katmani.
LIZIMETRE Buharlasma sonucu su kaybi oranini ölçen alet.
LPG Sivilastirilmis petrol gaz.
MAKROBESINLER Organizmalarin nispeten büyük miktarlar halinde yararlandigi karbon, hidrojen, oksijen, azot fosfor, sülfür, potasyum ve kalsiyum gibi mineral besinler.
METAN Bataklik topraklarda, lagim sularinda ve ayrica kömür madenlerinde organik maddenin anaerobik kosullarda ayrismasindan olusan, genellikle batakli gazi olarak adlandirilan, dogal, renksiz gaz. Atmosferde yogunlugunun artmasi “sera etki”ne katkida bulunur.
MEZOSFER Meteoritlerin (göktaslarinin) yanip yok oldugu sanilan, stratosferlerle termosfer arasindaki bölge.
MIKROBESINLER Organizmalarin çok küçük miktarlarda yararlandigi mineral besinler.
MIKROORGANIZMALAR Biyolojik isleme tabi tutma süreçlerinde aktif etki maddesi islevi gören ya da indirgeme faaliyetine katkida bulunan, sivi atiklarda bulunan mikroskopik bitkiler ya da hayvanlar.
MIKROPLAR Çok küçük bitkiler ve hayvanlar; hastaliga yol açan bazilari lagim suyunda bulunur.
MUTAGENLER Genleri degistirme yetenegine sahip etki maddeleri.
MUTASYON Bir genin ya da kromozomun yapisindaki aktarilabilir degisim.
NIKEL Normal olarak insana zarar vermeyen, fakat sicak karbon monoksitle tepkime iliskisi içine girince öldürücü bir zehir olusturan eser element. Öldürücü zehir etkisi otomobillerde yanma sirasinda gerçeklesir.
NITRAT GIDERME Nitrattaki azotu indirgemek yoluyla ortamdan uzaklastirmak.
NITRATLAMA amonyum iyonunun nitrosomonas ve nitrobakter türünden mikroorganizmalar tarafindan nitrit ve nitrat iyonlarina yükseltgenme islemi.
NÜKLEER ENERJI Özellikle elektrik üretimi için nükleer fizyon ya da füzyon ile olusturulan enerji. Nükleer enerji tesisleri, atik tasfiyesi ve kaza tehlikesi açisindan kaygi kaynagidir.
ORMANCILIK Kaynaklarinin en verimli kullanimini saglamak amaciyla ormanlarin ve orman arazisinin yönetimi.
ORTAM Çevreleyen atmosfer, belli bir yerin çevresi.
ORTAM GÜRÜLTÜSÜ Belli bir çevrede fondaki gürültü.
ORTAM HAVASI Çevreleyen atmosferin isgal ettigi siniri belli olmayan bölge; soludugumuz hava. OSINOGRAFI Okyanuslarin ve denizlerin bütün yönleriylebilimsel yönden incelenmesi ve arastirilmasi.
OTOBUR; OTÇIL Bitki tüketerek enerji saglayan heterotrof organizma.
OTOTROFLAR (KENDIBESLERLER) Seker, nisasta, protein, yag ve vitamin gibi moleküler yapi olusturmak için günes enerjisini tutarak ve kimyasal enerjiye dönüstürerek kendi besinini üreten, kendi kendine beslenen canlilar; fotosentetik bitkiler.
OZON Oksijenden geçen elektrik bosaltimi ve radyasyonla olusan, oksijenin tepkimeci, zehirli biçimi. Solunan atmosferde tahris edici olabilir, stratosfer de ise mor ötesi isinlari süzdügü için gereklidir.
OZON TABAKASI Zararli morötesi radyasyonu süzen, ozon içeren üst atmosfer katmani. CFC türünden kimyasal maddelerin atmosfere birakilmasi sonucunda ozon tabakasinin zayifladigi, bunun ise cilt kanserinde artisa yol açacagi hesaplanmaktadir.
OZONOSFER Yeryüzünün 20-50 kilometre üzerindeki ozon içeren atmosfer katmani (stratosferin bir bölümü).
ÖLDÜRÜCÜ DOZ 50 Bir maddenin enenecegi canli grubunun yüzde 50’sini öldürecek tek dozluk miktari.
ÖTROFIKASYON Atiklarla gelen asiri besin maddelerinin vejetasyonu uyarmasiyla göllerin çözünmüs oksijen yoklugu sonucunda ölmesine kadar gidebilen yaslanma süreci.
PESTISITLER Zararli bitki ve hayvanlari yok etmekte kullanilan, insan ürünü kimyasal maddeler. Böcek öldürücü, yaprak dökücü ve kemirgen öldürücü türden bazi tarim ilaçlari insan faaliyetleri yada genel saglik açisindan tehdit olusturabilir.
PETROL KIRLILIGI Petrolün tasinmasi yada çikarilmasi sirasinda büyük ölçüde dökülme yada sizma sonucunda kiyi sularinin ve bölgelerinin petrolle kirlenmesi. Bu tür kirlenme kus ölümlerine, deniz kabuklularinin kirlenmesine ve kiyi bölgelerinin bozulmasina yol açar.
PETROL SIZINTISI Gemilerin limanlardaki faaliyetlerinin yol açtigi, su yüzeyindeki nispeten küçük miktarlardaki petrol.
PEYZAJ DÜZENLEMESI Bitki örtüsünü, diger dogal yada insan yapimi ögeleri düzenleyerek dogal peyzaji insanlarin kullanmasi amaciyla baskalastirma sanati ve isi.
PIHTILASTIRMA ( Topaklanma, yumusaklastirma ) Fiziko-kimyasal bir ön aritma süreci. Burada atik suyu demir (III) klorür, alüminyum sülfat çözeltileri eklenerek çözünmüs veya kolloidal maddelerin yüzen ve çökelebilen katilara dönüsmesi saglanir.
PIG Radyoaktif materyalin gemilerle tasinmasinda ya da depolanmasinda kullanilan ve genellikle kursundan yapilma metal kap.
PIROLIZ Oksijenin bulunmadigi kosullarda atigin sicaklik etkisiyle yanmasi.
PLANKTON Deniz, irmak, gölet ve göl sularinda yasayan ve akintilarla tasinana çok küçük boyutlarda hayvanlar ve bitkiler.
POLIVINIL KLORID Yaninca hidroklorik asit yayan ve mobilya ve giysi gibi ev esyasinda bulunan ve yaygin olarak kullanilan plastik yada reçine. POM Parçacik halinde organik madde.
PPM Milyonda bir.
PPP Kirleten öder ilkesi.
PSD Parçacik büyüklük dagilimi.
RADON Topragin ya da kayalarin havaya saldigi dogal radyoaktif gaz; bu gaz yetersiz havalandirilmis binalarda birikebilir ve sagligi tehlikeye sokar.
RADYASYON Elektromanyetik dalgalar ya da parçaciklar biçimindeki enerji emisyonu (yayimi) ya da aktarimi.
RADYASYON TEHLIKESI Radyoaktif maddelerin yaydiklari parçaciklarin ve isinlarin yol açtigi tehlike; büyük dozlar hizli ölüme neden olur, buna karsilik düsük düzeyde radyasyona maruz kalinmasi, kanser riskinde artisa yol açar.
RADYOAKTIF ATIK Nükleer reaktör islemlerinden ya da tipta arastirma, askeri ve sinai etkinlikler gibi kaynaklardan üretilen atik.
REZERVUAR Yapay olarak doldurulmus su olusumu; ayni zamanda her hangi bir seyin fazladan bulunan miktari.
RÖNTGEN Radyasyona maruz kalma birimi.
RÜZGAR ENERJISI Yel degirmenlerinde ve rüzgar jeneratörlerinde oldugu gibi, rüzgar gücü kullanilarak enerji üretimi.
RÜZGARÖLÇER Rüzgar hizini ölçmeye yarayan aygit.
SABIT KAYNAK Sabit konumdaki hava kirliligi kaynagi. Örnek: Enerji santralleri ya da atik yakma tesisleri.
SAPROFITLER Organik maddeleri ayristirarak yasayan bitkiler.
SARI KEK Uranyum oksit.
SARNIÇ Yeraltinda ya da kapali (örtülü) durumda bulunan, insan yapisi su depolama tesisi.
SAVAK aritma tesislerinin çikisinda suya sabit bir debi saglamak üzere konulan dikey engel.
SENTETIK YAKITLAR Dogal olarak tabiatta bulunmayan, özellikle kömür, petrol sisti ve katran kumu gibi fosil yakitlardan birtakim islemler sonucu üretilen yakitlar.
SENTEZ GAZI Kor halindeki kok ya da benzer artiklar üzerinden buhar geçirmek suretiyle elde edilen karbonmonoksit-hidrojen karisimi gaz. Uygun katalizörlerle çesitli kimyasal maddelerin üretiminde kullanilir.
SEPTIK ALAN Septik tank (fosoptik) sisteminde, sivi atigin bir tasfiye sistemine bosaltildigi ikincil evre.
SEPTIK TANK (FOSOPTIK) Kanalizasyon sistemlerine bagli olmayan konutlardan gelen lagim suyunu isleme tabi tutan, yeraltindaki geçirimsiz tank.
SERA ETKISI basta karbon dioksit olmak üzere bazi atmosferik gazlar sera caminin etkisini andirir bir etkiye sahiptir; isigi geçirir ama isiyi içerde tutar ve isi artisina yol açar. Atmosfer ile yer arasindaki isi dengesi, sanayilesmedeki ve fosil yakitlarin yanmasindaki artistan kaynaklanan atmosferik karbon dioksit artislarindan etkilenir; bu ise atmosferdeki ortalama isiyi yükseltir. Bu gelismenin, buzullarin erimesi ve okyanusun yükselmesi gibi genis kapsamli sonuçlar doguran iklim degismelerine yol açmasindan korkulmaktadir.
SERPINTI Nükleer patlamadan sonra atmosferde kalan ve yagmur ya da diger meteorolojik olaylarla yeryüzüne inen radyoaktif toz.
SIZINTI yüzey suyunun topraktan geçerek asagilara yönelmesi hareketi.
SINERJISTIK ETKI Kimyasal maddelerin ve süreçlerin öngörülemeyen kombinasyonlar olusturarak beraber tepkimeye girme ve bunun sonucunda da tek baslarina sahip olduklarindan belirgin bir biçimde daha güçlü ya da bütünüyle farkli bir etki gösterme egilimleri.
SIS Atmosferde asili durumdaki görülebilir nem,Görüsün 1000 metrenin altina düstügü atmosfer olayi.
SIYAH DUMAN kömürün yanmasindan ya da herhangi bir baska fosil
yakitin yanmasindan olusan duman.
SIYAH KAR atmosferin parçaciklarla yogun biçimde yüklenmis bir bölümünden inen kar. SIYAH YAG Siyah hidrokarbon; renksiz yaglarin tersine, daha koyurenkli yaglar.
SIYAH YAGMUR Petrol döküntüsü, petrol kuyusu veya orman yangini gibi nedenlerle atmosfere dagilan kurumun yagisla yeryüzüne inmesi.
SIYANÜR Hidrosiyanik asitin son derece zararli tuzlari. Siyanür içeren endüstriyel atik su, su kirliligine önemli katkida bulunur.
STABILIZASYON Atiklardaki aktif organik maddenin nötr materyale dönüsmesi.
STRATOSFER Troposfer üzerinde uzanan ve çok düsük nemlilik kosullarina sahip üst atmosfer katmani. Atmosferin 15-50 km. yükseklik arasindaki tabakasi.
SU ARITMA Çökeltme, pihtilastirma, filtrasyon, dezenfeksiyon, yumusatma ve havalandirma gibi, sudaki zararli maddeleri giderici ve suyu kullanilir veya içilir hale getirici islemler.
SU ESOSISTEMI Kara (tatli su) ve deniz (okyanus) ile ilgili su ekosistemleri.
SU KALITESI STANDARTLARI Konutlarin kullanmasi, sulama, balik üretimi, endüstriyel kullanim ya da enerji üretimi gibi belirli amaçlarla kullanilacak su ile ilgili olarak uyulmasi gereken kurallar ve sinirlar.
SU KAYNAKLARI YÖNETIMI Su kaynaklarinin saglanmasi, kullanilmasi, korunmasi ve dagitim gibi etkinlikleri içeren yönetim.
SU KIRLILIGI Suyun yararli kullanimini etkileyecek miktarlarda kimyasal, fiziksel ya da biyolojik maddelerin katilmasiyla kalitesinin bozulmasi. Su kirlenmesinin en yaygin kaynaklari; yetersiz evsel atik su aritma tesisleri, endüstriyel atiklarin bosaltilmasi, yüzeysel akis, madencilik faaliyetleri ve sulamadir.
SU KORUMA Konutlarin, sanayinin ve tarimin tükettigi su miktarinin azaltilmasina yönelik programlar ve yöntemler. Uygulama örnekleri genellikle yüzeysel akisin yeniden kullanilmasi, rezervuarlardaki buharlasmanin azaltilmasi ve yeniden islenmis suyun endüstriyel amaçlarla kullanilmasi gibi alanlarda görülür. Çifte boru tesisati sisteminin, gelecek yillarda suyun yeniden islenme yüzdesinin artmasi sonucunu dogurmasi beklenmektedir.
SU SERTLIGI Suda kalsiyum karbonat ve diger kimyasal maddelerin bulunmasindan kaynaklanan su sertligi köpürmeyi önler ve su üzerinde birikinti olusmasina yol açar. Su, kireç ve soda külü ile isleme tabi tutularak ve filtre edilerek ya da gözenekli bir katyondan geçirilerek yumusatilabilir.
SU STERILAZSOYU Aritmadan sonra içme suyuna uygulanan islem.
SU YUMUSATICILARI Suyu iyon degisimi islemiyle yumusatan mineral bilesikler.
SULAK ALANLAR Doymus toprak kosullari gerektiren bitki örtüsünü yada su yasamini besleyecek yeterli yer üstü ya da yer alti sularina sahip, turbalik ve bataklik gibi alanlar; birçok balik ve su kusu türü için yetisme ortami saglayan önemli vahsi yasam ortamlari.
SUSUZLASTIRILMIS ÇAMUR Yanmaya ya da gübre olarak kullanilmaya elverisli bir kivama getirmek amaciyla sivi içerigini azaltici isleme tabi tutulmus lagim çamuru.
SUYUN TEKRAR KULLANIMI Atik suyun aritimindan sonra alici ortama desarj edilmeyip özellikle sulama amaciyla kullanilmasi.
SUYUN TEMIZLENMESI Içme suyu üretmek için gerekli yöntemlerin bir parçasi olarak filtrasyon, kimyasal islemler, damitma ya da dondurma islemleri yoluyla suyun isleme tabi tutulmasi.
SÜLFÜR (KÜKÜRT) Çok çesitli ticari ve tibbi kullanim alanlarina sahip, metalik olmayan eleman.
SÜLFÜR (KÜKÜRT) DÖNGÜSÜ Kükürt içeren bilesiklerin biyosfer, hidrosfer, atmosfer ve litosferdeki çevrimi. SÜLFÜR (KÜKÜRT) DIOKSIT Sülfürün havada yanmasiyla olusan renksiz, tahris edici keskin kokulu gaz; çogu yakitta bulunan sülfürün yanmasindan olusan belli basli hava kirleticilerinden biri.
SÜLFÜRIK ASIT Saf haldeyken renksiz durumdaki koyu yagli sivi. En yaygin kullanilan, son derece zehirli ve asindirici bir endüstriyel kimyasal maddedir.
SÜRDÜRÜLEBILIR GELISME Simdiki kusaklarin ihtiyaçlarinin gelecek kusaklarin ihtiyaçlarini tehlikeye atmadan karsilanmasina olanak veren ekonomik büyüme politikalari.
TAHRIS EDICI Gözlerde rahatsizliga yada ciltte kasintiya yol açan, havayla tasinan kirletici.
TARIMSAL KIRLILIK Tarimsal faaliyet sonucu olusan sivi ve kati atiklar. TARIMSAL (EKO) SISTEM Tarimsal faaliyetlerle çevreleri arasindaki iliski.
TARIMSAL ORMANCILIK Tarim ürünleri yada hayvanlarla ayni toprakta agaç veya benzeri bitkiler yetistirmeye yönelik, tarim ve ormancilik yöntemlerini birlestiren toprak yönetimi teknikleri.
TARIHI KORUMA Gelecek kusaklara yönelik olarak tarihsel varliklarin saptanmasi, degerlendirilmesi, korunmasi, bakimi, restorasyonu ve yeniden kurulmasi.
TASFIYE Bir maddenin tasfiyesi yada isleme ugratilmasi süreci. Atik tasfiyesi, atik suyunun isleme tabi tutulmasi ve kati atiklarin islenmesini ifade eder.
TASKIN Topragin geçici olarak bir akarsu yada çok miktarda yagmur veya diger nedenlerle olusan büyük su kütlelerinin baskinina ugramasi.
TATLI SU KAYNAKLARI Göletler, göller, pinarlar, çaylar, irmaklar, dereler,vb.
TEHLIKELI ATIKLAR Geregince yönetilmedigi takdirde insan sagligi ve çevre için tehlike olusturan, hastaliga yada ölüme yol açabilen maddeler içeren atiklar. Özellikle hidrokarbonlar gibi tutusabilir atikalr, asitler ve alkaliler gibi asindirici atiklar, kendiliginden tepkimeye yatkin reaktif atiklar, tarim ilaçlari, arsenik bilesikleri, radyoaktif bilesikler, kadmiyum bilesikleri vb.
TEMIZ TEKNOLOJILER Kirlieticii etkileri olmayan teknolojiler.
TERMIK SANTRAL Fosil yakit kullanan elektrik santrali.
TERMOSFER Mezopozun üzerinde bulunan ve yükseldikçe isinin arttigi atmosfer katmani.
TERS OZMOZ Yüksek çogunluktaki çözeltilerde çözücünün basinç altinda filtrelerden geçerek daha düsük yogunluktaki çözeltiye dogru hareketi; arzu edilmeyen çözünmüs katilarin ve kolloidlerin giderilmesi için suyun isleme tabi tutulmasinda kullanilir.
TESVIYE Islevsel olarak toprak yüzeyi ve alti drenaj modelleri kurmak ve toprak erozyonunu asgariye indirmek, görünüsü iyilestirmek, sulamayi kolaylastirmak yada fazla topragi en yararli biçimde dagitmak için bir yerin profilinin yeniden olusturulmasi.
TOKSIKOLOJI Zehirleri ve etkilerini, etkime mekanizmalarini ve aritilma yöntemlerini inceleyen bilim dali.
TOPRAK EROZYONU Toprak parçaciklarinin havanin etkisi ile degisip ufalanmasi ve sonra da rüzgar ve su tarafindan tasinmasi dogal süreci.
TOPRAK KAYMASI Yerçekimi etkisiyle, kaya yada topragin yavas yavas yada yüksek bir hizla asagi dogru hareketi.
TOPRAK ÖRTÜSÜ Rüzgar ve suyun yol açtigi toprak erozyonunu azaltmak amaciyla yetistirilen bitkiler.
TOPRAK YÖNETIMI Mevcut nüfusun ve gelecek kusaklarin ihtiyaçlari ve dogal çevrenin korunmasi bakimindan azami uzun vadeli yarari saglamak amaciyla topragin gelistirilmesini ve korunmasini amaçlayan yönetim.
TOZ Duman yada sisi olusturan zerrelerden daha büyük, havada asili durabilen kati parçaciklar.
TRAFIK KIRLILIGI Trafigin yogunlasmasi ile artan ve araçlardan kaynaklanan atmosfer ve gürültü kirliliginin olusturdugu kirlilik bütünü.
TROPOSFER Yer yüzeyindeki 0-16 kilometrelik bir yükseklige yayilan, hava olaylarinin meydana geldigi atmosferin iç katmani.
TÜKETICI Üretici organizmalari veya kendilerinden daha zayif tüketicileri yiyerek enerji saglayan canlilar. Tüketiciler birincil, ikincil ve üçüncül gibi siniflara ayrilirlar. Birincil tüketiciler üreticileri yiyerek yasarlar. Ikincil tüketiciler birincil tüketicileri yerler vb. Örnegin ot yiyen bir geyik birincil tüketicidir. Geyigi yiyen aslan ise ikincil tüketici olmaktadir.(Bk. Üretici]
TÜR Bir bitki yada hayvan grubu. Grubun üyeleri arasinda yakin bir benzerlik, ortak bir köken ve sürekli bir üreme sistemi vardir. Tür, yaygin olarak kullanilan en küçük biyolojik siniflandirma birimidir.
UÇUCU KÜL Baca gazinin tasidigi düsük yogunlukta, yanici olmayan parçaciklar.
URANYUM Nükleer enerji üretimi için gerekli radyoaktif metalik eleman.
ÜÇÜNCÜL ARITMA Ikincil islemden sonra gelen atik suyu aritma islemi. Bu asamada, belli amaçlarla kullanmaya elverisli su elde etmek üzere organik kirleticiler, çözünmüs inorganik tuzlar, fosfor ve azot giderilir.
ÜRETICILER Fotosentez ile büyüyen canlilar; bitkiler.
ÜRETIM REAKTÖRÜ Parçalanmayan atomlari, ayni ya da farkli elemanli parçalanabilir atomlara dönüstüren ve tükettiginden fazla yakit üreten reaktör.
ÜST KATMAN Sihhi bir kati atik gömme isleminde, atigin sikistirilmis katmani ile nihai örtünün olusturdugu bölüm.
ÜSTÜNE DOLDURMA SISTEMI Yakit tasiyan gemilerde denizi kirletmekten kaçinmak amaciyla yeni yüklemeyi denize dökülmeyip tanklarda birakilmis kalinti ve yikama suyu karisiminin üzerine yapma yöntemi. Daha sonra uygun tesislerin bulundugu limanlarda petrol ve su, birbirinden ayrilmak için gerekli islemlere tabii tutulurlar.
VAHSI YASAM YÖNETIMI Türlerin dogal ekosistemlerinde bakimi ve gelistirilmesi; çevre dengesinin ve tür çesitliliginin korunmasi.
VENTURI GAZ YIKAYICISI Gazlardan tozu gidermeye yarayan sulu yikayici tipi.
VERI Analizlerde ya da yorumlarda kullanilan, sonuç çikarmaya yarayan bilgi ya da olgular.
VINIL KLORID Kanser yapabilen, PVC gibi plastik madde üretiminde kullanilan kimyasal bilesik.
VOC Uçucu organik bilesikler.
YAŞAM DÖNGÜSÜ
Bir canlinin yumurta döllenmesinden ölüme kadar geçirdigi degisik asamalar.
Yaşam Döngüsü Analizi
bir ürün ya da hizmet üretiminde kullanılan ham maddelerin elde edilmesinden başlayarak, ilgili tüm üretim, sevkiyat, tüketici tarafından kullanım ve kullanım sonrası atık olarak bertarafı da kapsayan yaşam döngüsünün farklı aşamalarındaki çevresel etkilerini belirlemek, raporlamak ve yönetmek için kullanılan bir yöntemdir.
YASAM ORTAMI Bir organizmanin yada organizma grubunun yerlestigi, fiziksel çevrenin görece bir örnekliligi ve ilgili bütün biyolojik türlerin siki etkilesimi ile belirlenen dogal çevre. Yasama ortami çöl, tropik orman, çayirlik alan, kutup tundrasi yada buz denizi olabilir.
YENILENEBILIR ( DOGAL ) KAYNAK Kendini dogal biçimde yenileyen yada insan müdahalesiyle yenilenebilen, agaç, hava yada su gibi dogal kaynaklar.
YENILENEBILIR ENERJI KAYNAKLARI Günes enerjisi, rüzgar enerjisi,jeotermal enerji, su enerjisi, biokitle enerjisi, gelgit enerjisi ve üretici nükleer enerji reaktörleri gibi kendiliginden yenilenebilir, kullanmakla eksilmeyen enerji kaynaklari.
YENILENEMEZ KAYNAK Sinirli olarak bulunann mineral gibi dogal, kural olarak cansiz kaynak.
YERALTI SU DÜZEYI Taban yataginda biriken yer alti suyunun düzeyi.
YER ALTI SUYU Yerüstü su kaynaklarindan sizinti yada yagmur yoluyla yenilenen, yer yüzeyinin altinda yutaklanan su olusulari.
YER ALTI SUYU KIRLILIGI Yer alti suyu kirliliginin baslica kaynaklari lagim suyu tesisati, lagim çukurlari vb. ile kiyi bölgelerinde tuzlu su sizintilaridir.
YERÜSTÜ SUYU (YÜZEY SUYU) Okyanuslarda dahil, yeryüzündeki bütün sulari tanimlamakta kullanilan genis kapsamli terim. Dar anlamiyla ise akarsu yataklarinda bulunan suyu ifade eder.
YESIL DEVRIM Yogun gübre ve gelistirilmis sulama sistemi kullanimi ve özellikle bugday ve prinç gibi ürün tohumlarinin yeni çesitlerinin benimsenmesi yoluyla daha basarili tarimsal verim elde edilmesini ifade eder.
YESIL KUSAK Bir yerlesim alani çevresinde yer alan, yapilasma olmayan toprak kusagi.
YETERSIZ BESLENME Organizmanin varligini sürdürmesi ve büyümesi için gerekli aslimetabolizma ögelerinden birinde yada birkaçinda genellikle beslenme eksikliginden kaynaklanan yetersizlik durumu.
ZEHIRLI MADDELER Degisik biçimlerde maruz kalma sonucu zarara yol açabilen kimyasal maddeler.
ZIFT Yüzeyleri havanin etkilerine karsi dayanikli kilmak ya da yol yüzeylerini kaplamakta kullanilan petrol kalintisi.
ZOOPLANKTON hayvansal plankton.